ETO Odaklı ERP

Günümüzde orta ölçekli üreticiler, iç ve dış pazarlarda, maliyetleri düşürme, kaliteyi yükseltme ve termin sürelerini kısaltma baskısı altındadırlar. Büyük ekipmanları tasarlayan ve imal edenler de, ekipmanların karmaşıklıkları ve siparişe mühendislik temelli (ETO) imalatın özel ihtiyaçları nedeniyle, büyük zorluklarla karşı karşıyadırlar.

Bu baskı ve zorluklarla başetmenin yolu bilgi teknolojilerinden geçmesine rağmen, malzeme ihtiyacını hesaplama ve planlama merkezli, yaygın ERP çözümleri, standart faturalama, standart rota ve standart maliyet olanakları sunabilmektedir.

Oysa, ETO dünyası, çok farklı dinamiklere sahiptir. Müşterinin karmaşık ürünlerini tasarlamak ve üretmek, uzun teslim zamanı ve ağır mühendislik içeriğe sahiptir. İşi alabilmek için, talepkar müşteri tabanına, çok doğru bir tahmin ve tekliflendirme yapabilmek gerekir. Üretici firmaların çoğunluğunun aksine, büyük ekipman üreticileri, malzemeleri belli bir proje veya iş için satınalır. Bu nedenle proje bazında devam eden bir faturalama ve maliyetlendirme ihtiyacı vardır. Genellikle ilgili proje, müşteri ortamında kurulmadan ve çalışır hale gelmeden tahsilat yapılmaz. Bu yüzden nakit akışı hayati önem taşır. Ve satıştan sonra garanti koşullarına göre, satış sonrası hizmetler sağlanır.

Eğer siz ETO veya proje bazlı üretici iseniz, geleneksel yazılım firmaları aşağıdaki soruları sormanızı istemezler. İşletmenizi ve üretiminizi yönetmek için yeni bir yazılım yatırımına karar vermeden önce aşağıdaki başlıkları dikkatli bir şekilde değerlendirmelisiniz.

İş Başlatma Kolaylığı
Bir çok ERP sistemi, bir işe veya projeye başlanabilmesi için sizden stok kartı, ürün ağacı ve rota yaratmanızı bekler. Eğer standart bir ürün üretiyorsanız bu işleyiş sorun yaratmaz. Fakat ETO tarzı çalışan firmalar, müşterilerin belirlediği özelliklere sahip, tekrarı olmayan ürünler üretirler. Sonuçta, ETO firmaları için, tüm ekipmanın sistemde detaylı ürün ağaçlarını ve rotalarını belirlemek çok külfetlidir.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, parça kodu belirlemeden, müşteri siparişinden faturalamaya kadar olan adımları işletmenize izin veriyor mu?
• ERP sistemi bir iş emrini başlatmak için, detaylı bir ürün ağacı ve rota istiyor mu? Tüm tasarımları yapmadan ve rotaları belirlemeden, bir alt parçanın üretimini yapabilir miyim?
• ERP sistemi, stok kartı yaratmadan, tek kullanımlık bir parçanın alımına veya yapımına izin veriyor mu?

Müşteri Ortamında Devam Eden Üretim
Tipik ERP sistemlerinde, ürünleri sevkedebilmek için, üretim emirlerini veya projeyi tamamlayarak bitmiş ürünlerin elde edilebilmesi gerekir. Eğer standart ürünleri stoğa üretiyorsanız bu işleyiş sorun yaratmaz. Buna karşın, büyük ekipmanlar üreten bir işletme için, bu yapının bir anlamı yoktur. Bir çok ETO firması, işlenmekte olan parçaları, üretim sahasından müşteri ortamına kurulum için sevk ederler. Bu arada, proje maliyetleri, sevkten sonra da, artmaya devam eder. Bir çok yazılım firması ilgili ürünü, stok bölgesinin içinde ve dışında rezervasyon yöntemi gibi dolaylı çözümler önerirler. Bu tür çözümler, gereksiz işlem adımları ile kullanım zorluğu yaratırken, ilgili yarımamülün gerçek maliyeti yerine, stok maliyeti ile izlenmesine neden olurlar.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, stok hareketi yapmadan, yarımamüllerin üretim sahasından müşteri kurulum ortamına direkt olarak sevk edilmesine izin veriyor mu?
• Müşteri ortamında devam eden üretim ve montaj operasyonlarını maliyetleriyle birlikte yönetebiliyor muyum?
• Henüz müşteriye teslim etmediğim bir parçayı veya ekipmanı, müşteri ortamına sevk edebilmek için, ERP sisteminde ilgili müşteriye ait görünen yeni bir stok yeri (tesis veya depo) tanımlamak zorunda mıyım?
• Müşteri ortamında yerine getirilecek operasyonları, ürün ağacımda ifade edebilir miyim?
• Müşteri ortamına sevk ettiğim yarımamüllerin, yardımcı malzemelerin, stok miktarlarını nasıl takip edebilirim? Tüketimlerini nasıl takip ederim.

Proje Fiyatlandırma Akışındaki Esneklik
ETO firmaları, rekabet edebilmek için, fiyat teklifi veya tahminlerini iletmek zorundadır. Resmi teklif önerisi sunabilmek için, fiyatlandırma çalışması yapılmalıdır. Fiyatlandırma, ürün bilinen bir ürün ise, mevcut işten oluşturulabilir. Yeni bir ürün ise, fiyatlandırma çalışması için, önemli bir insan kaynağı ve zaman ayırmak gerekir.
Maalesef, stok bazlı üretim sistemlerinde, tahmin oluşturabilmek için bile, parça numarası, stok kartı, ürün ağacı ve rota adımlarını yaratmak zorunda kalırsınız. Bu, teklif vermekten vazgeçme ihtimali de bulunan, bir kez yapılacak bir tahmin için, çok zaman alıcı ve maliyetli bir işlemdir. Fiyatlandırma çalışması pratik olmadığından, bir çok ETO firması fiyat çalışmalarını ana sistemin dışında spreadsheet veya küçük özel programlar üzerinde yaparlar. Bu tarz, hızlı ve basit tahminler için uygun bir yöntem gibi görünmekle birlikte, ilgili proje alındığında bu verilerin ERP sistemine yeniden girilmesi, aynı çabanın tekrarlanmasını gerektirirken hatalara da neden olabilir.

Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, stok kodu olmadan fiyat çalışması yapmanıza izin veriyor mu?
• ERP sistemi, zaman ve maliyet bazında öngörülerinizi, fiyatlandırma yapısına ekleyebilmenize izin veriyor mu?
• Çizimleri yapmadan, ürün ağaçlarını oluşturmadan, fiyat çalışması yapabiliyor muyum?
• Fiyatlandırma çalışmaları, satış, teknik ofis, satınalma, planlama, üretim ve yönetim birimleri arasında, ERP sisteminde bir onay akışı dahilinde izlenebiliyor mu?
• ERP Fiyatlandırma sistemi, üretim bölümlerinin birim zaman maliyetlerini dikkate alıyor mu?

Belirli Bir Projeye Satınalma
ETO firmaları hammaddelerin büyük bölümünü, direkt olarak belirli bir iş veya proje için satınalmaktadır. Buna karşın MRP sistemlerinin çoğunluğu, hammaddelerin stoğa alınması yönünde tasarlanmıştır. MRP hesabı zaman dilimlerindeki malzeme taleplerine bakarak, zaman birimi bazında toplam mazleme ihtiyacını belirler, parti büyüklüğüne ve stoklama kriterlerine göre sipariş talepleri açar ve günceller. Eğer standart maliyetlendirme ile stoğa üretim yapıyorsanız, bu yöntem harika bir yöntemdir, fakat, ETO firmalarının operasyonlarını desteklemez. Çünkü ETO firmalarında malzemeler belirli bir iş veya projeye direkt satınalınır ve ilgili hammaddenin standart veya ortalama maliyeti yerine gerçek maliyeti ile ilgili projeye yansıması istenir. Hammaddeler belirli projeler için alınıyorsa, proje bazında satınalma planı oluşturabilmek çok önemlidir. Tipik ERP sistemleri zaman bazında toplam hammadde ihtiyacını belirlerken, proje bazında hammadde tedarik planını ortaya koyamazlar.
Sorulması gereken sorular:
• Bir malzemeyi direkt olarak bir işe veya projeye satınalabilir misiniz?
• İlgili proje için planlanan ve gerçekleşen maliyetler takip edilebiliyor mu?
• Proje bazında hammadde tedarik planı oluşturulabiliyor mu?

Mühendislik Fonksiyonlarıyla Tam Entegrasyon
ETO firmaları müşterilerinin belirlediği özelliklere sahip olan ekipmanları tasarlayıp ürettikleri için, proje zamanının ve maliyetinin önemli bir bölümü, tasarım aşamasına harcanır. Autodesk Inventor gibi üç boyutlu tasarım araçları (CAD : Computer Aided Design), tasarım mühendislerinin verimliliğini ve hızını önemli ölçüde arttırmıştır. Buna karşın tasarım mühendisinin bakış açısı ile operasyonel üretimin bakış açısı farklıdır. Tasarım mühendisi parçaları ve malzeme ihtiyacını, CAD sistemi ile oluşturduğu çizimler üzerinde belirler. Yaygın olarak, bu bilgiler ERP sistemine yeniden girilerek ürün ağacı oluşturulur. Tekrar edilen bu adımlar zaman kaybına ve hatalara neden olur. Karmaşık çizimlerde de, ERP sistemine ürün ağacının tanımlanmasını, çizimleri yapan tasarım mühendisinden başka birinin yapması çok zordur. ERP sistemine ürün ağacının tanımlanması, yardımcı malzemelerin ürün ağacına dahil edilmesi, operasyon rotasının belirlenmesi, hiyerarşik çizimlere ait hiyerarşik ürün ağaçlarının birbirine bağlanması, parçaların stok kartlarının yaratılması, operasyon bazında kalite kontrol ölçüm kalemlerinin toleraslarıyla birlikte belirlenmesi, çizimlerin ürün ağaçlarına iliştirilmesi gibi zorlukları içermektedir. Tasarım merkezli çalışan ETO firmaları bu zorluklarla yaşayamaz.
Sorulması gereken sorular:
• CAD ile ERP sistemleri tam bir entegrasyona sahip mi? Çizimlerden rota bilgisine sahip ürün ağaçları tam olarak ERP sistemine aktarılabiliyor mu?
• Çizimi yapılan parçanın yarımamül stok kartı ERP sisteminde otomatik yaratılıyor mu? Stok kodlama mantığı nedir? Parçanın en, boy, kalınlık, ağırlık, cins gibi mühendislik bilgileri alınabiliyor mu?
• Operasyon rota bilgileri çizimlerden alınabiliyor mu yoksa entegrasyon sadece malzeme listesi bazında mı?
• Entegrasyon tek taraflı mı? CAD sistemi, ERP sistemin yeni eklenen üretim operasyonlarını ve malzeme cinslerini algılıyor mu? Çizim komutları ile üretim operasyonları arasında nasıl bir ilişki kuruluyor?
• CAD sisteminde yardımcı malzeme katalogları kullanılıyor mu? Montaj çizimlerinde yardımcı malzemeler yer alıyor mu ve ERP sisteminde yaratılan ürün ağacına, yardımcı malzemeler adetleriyle birlikte ekleniyor mu?
• Boyanacak parçalar için, boya girdisi, kodu, miktarı ve özellikleri, ürün ağacına otomatik eklenebiliyor mu?
• Montaj çizimlerinde yer alan yardımcı malzemeler, ERP sistemindeki karşılık gelen stok kartları ile ne şekilde ilişkilendiriliyor?
• Operasyon bazında ölçüm kalemleri ve tolerans değerleri, çizimlerden alınabiliyor mu?
• Kaynak veya Montaj çizimlerinin ürün ağaçları ile, montajda yer alan parçaların ürün ağaçları hiyerarşik olarak bağlanıyor mu?
• Çizimler ürün ağacına iliştiriliyor mu? Üretim sahasında operatör bir operasyona başlamadan önce çizimleri açıp inceleyebiliyor mu, çizim üzerinden ölçü alabiliyor mu?
• Mevcut çizim üzerindeki bir revizyon, ERP sisteminde nasıl ele alınıyor?
• Tasarım ekibinin işlerini tasarımcı bazında planlayabiliyor muyum? Tasarımcı ekibi verimlilik-performans raporu alabiliyor muyum? Bir projenin bir parçasının tasarım maliyetini elde edebiliyor muyum? Tasarımcıya bir iş emri açabiliyor muyum?

Ürün Ağacı, Malzeme Listesi-Üretim Reçetesi
ERP sistemlerinde, ETO ve proje bazlı özel üretimin kalbi, ilgili ürünün hangi operasyonda hangi girdilere sahip olduğunu ve hangi operasyon rotasında, nasıl üretilebileceğini sistematik ve hiyerarşik bir yapıda tarif eden, üretim reçetesidir (Bill Of Manufacturing). Geleneksel ERP sistemleri, stoğa üretim tasarımları nedeniyle, tanımlanması uzun zaman alan statik ürün ağaçları öngörürler. Bazı sistemler hiyerarşik ürün ağaçlarını desteklemez, bazıları da ürün ağaçlarında rota tasarımına sahip değildir. Bir montaj reçetesinin alt girdileri, yarımamül stokları da olabilir, bu yarımamül stokları çıktı olarak veren alt üretim reçeteleri de olabilir. ETO ve proje bazlı özel üretim tarzında, ürün ağaçlarının, öngörülen rota bilgisi ile birlikte, tasarımlardan kolay bir şekilde yaratılabilmesi ve alt reçelerin üst reçetelere, reçete olarak bağlanması gerekir.
Sorulması gereken sorular:
• Ürün ağacı, malzeme reçetesi mi, üretim reçetesi mi?
• Ürün ağacı rota bilgisini içeriyor mu? İlgili parçanın izlediği rota, çizim anında ifade edilebiliyor mu?
• Montaj reçetesinin girdileri yarımamül stokları mı, yarımamülü üreten alt ürün ağaçları mı?

Operasyonlar Arasındaki Sanal Yarımamüller
Yaygın MRP sistemleri, bir üretim operasyonundan çıkan ve bir sonraki operasyona girdiğinde ortadan kaybolan, ancak üzerinde bir üretim maliyeti taşıyan bu yarımamüllerin stok kartlarının tanımlanmasını talep ederler. Aksi takdirde, bu yarımamülleri takip edemezsiniz. Buna karşın, ETO ve proje bazlı özel üretim firmalarında, operasyonlar arasında doğup kısa bir süre sonra yok olan bu yarımamüllerin, stok tanımlarını yapıp, ürün ağaçlarında ifade etmek imkansızdır. Fakat bu yarımamüllerin takip edilebilmesi de gerekir. ERP sistemi, ürün ağaçlarını yaratırken, gereksiz stok kart tanımları yapmadan ve yaptırmadan, bu yarımamül akışını düzenlemelidir. Aynı zamanda, gerçek üretim maliyetleriyle birlikte, hangi yarımamülün hangi aşamada olduğu izlenebilmelidir.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, operasyonlar arasında doğup bir sonraki operasyonda yok olan yarımamüller için stok kartı tanımlama zorunluluğu getiriyor mu?
• Stok kartı tanımlanmıyorsa, rotada yürüyen parçanın gerçekleşen üretim maliyetini nasıl takip edebiliyorum?
• Rotanın herhangi bir adımında ilgili parçanın üretim miktarını izleyebiliyor muyum?

Kombine Operasyonlar ve Yerleştirme
Statik ürün ağaçları ETO firmalarına uygun değildir. Örneğin, sac metal lazer kesim operasyonu ile başlayan bir ürün ağacında, kesim makinasına girdi olacak, belirli bir kalınlıktaki, sac plaka stok kalemi, ürün ağacı tanımlama anında girdi olarak belirtilemez. Birincisi aynı kalınlık ve kaliteye sahip farklı partilerden hangi plakanın kesim anında seçilebileceği baştan belli değildir. İkincisi ve daha da önemlisi, kesim operasyonundan önce bir optimize yerleştirme adımı vardır. Plaka işleyen ETO firmalarının organizasyonları, bir yerleştirme ekibine sahiptirler. Yerleştirme ekipleri, bir çok müşterinin aynı kalınlık ve özelliklere sahip farklı parçalarını, mümkün olduğu kadar aynı plakaya yerleştirip, minimum fireyi hedeflerler. Bu nedenle ERP sistemi, ürün ağacını saklarken, sac plaka girdisini girmek zorundasın dememelidir.
Sorulması gereken sorular:
• Ürün ağacına ait üretim emri yayınlandığında, girdisi belli olmayan, plakadan kesim operasyonu için iş emri yaratılıyor mu?
• ERP sistemi, yerleşim operasyonunu, hangi ürün ağacının, hangi rotasında ele alıyor?
• Farklı ürün ağaçlarında yer alan farklı parçalar aynı plakaya yerleştiriliyorsa, bu operasyon hangi ürün ağacının operasyonudur?
• Kesim operasyonunun girdisi olan plaka stoğu, hangi ürün ağacının, hangi parçanın girdisidir? Gerçekleşen kesim maliyeti hangi parçaya aittir?
• Yerleştirme ekibinin performansını izleyebiliyor muyum? Yerleştirilmeyi bekleyen işlerin önceliklerini değiştirebiliyor muyum? Yeni gelen üretim emirlerini dikkate alıp yerleşimi yapılmış fakat henüz kesimi yapılmamış işleri, daha optimize şekilde yeniden düzenleyebiliyor muyum? Yerleştirme sonrası ve kesim öncesi, ortalama bekleme süresi nedir?
• ERP sistemi, üretim maliyetleri zincirini kırmadan, bu karmaşık üretim süreçlerini yönetebiliyor mu?

Boyutlu-Boyutsuz Hammadde ve Yardımcı Malzemeler
MRP bazlı yaygın ERP sistemlerinin çoğu standart malzeme kodlama tasarımları nedeniyle, boyutlu hammadde ve malzemelerin takibinde kullanım zorluğu yaratırken, bu zorluk nedeniyle, farklı boyutlara sahip aynı malzemelerin, aynı stok kartı ile takip edilmesine neden olurlar. Her bir boyut farklılığının farklı bir stok kartı ile tanımlanmasının imkansız olduğunu iddia ederler. ETO ve proje bazlı özel üretim firmalarında, boyut farklılığına sahip hammadde veya yardımcı malzemelerin her biri, üretim hattında farklı bir yol izleyebilir. Bu nedenle bu hammadde ve yardımcı malzemelerin, stok yönetimi kapsamında tek tek takip edilebiliyor olması ve bu malzemelerin maliyetlerinin, kullanıldıkları parçanın ve projenin maliyetine dahil olması istenir. ERP sisteminin, boyutlu ve boyutsuz malzemelerin tanımlanabilmesine, her malzeme sınıfı için farklı ve işletmeye özel boyut sınıflarının, tiplerinin ve içeriklerinin tanımlanabilmesine izin veriyor olması ve özellikle, tüm işleyişlerde ve raporlamalarda tanımlanan boyutlar ile kullanıcının kolaylıkla çalışabilmesine yardımcı olması gerekir.
Sorulması gereken sorular:
• Ebatlarda veya özelliklerinde farklılık olan hammadde veya yardımcı malzemeleri, bu farklılıklarına göre takip edebilir miyim?
• Ebat veya özellik farklılığı ayrı bir stok tanımı gerektirir mi? Gerektirmezse, belli bir özelliğe sahip malzemeyi, aynı stok kartını kullanarak nasıl tüketebilirim ve stoktaki durumunu nasıl görebilirim? Ayrı bir stok kartı gerektirirse, kullanıcıların aynı kategoride fakat farklı özelliklere sahip bu malzemeleri kolaylıkla ve doğru içerikleriyle tanımlamalarını nasıl disipline ederim?
• Herhangi bir boyutunu bildiğim malzemeyi bulabilir miyim? Stok hareketlerinde boyut seçimleriyle doğru stok kartını kolayca bulabilir miyim?
• Farklı malzeme sınıfları için farklı boyut seti ve farklı boyut içerikleri tarif edebilir miyim?

Esnek Üretim Dinamikleri
MRP bazlı stoğa üretim odaklı yaygın ERP sistemleri, rotası belirlenmiş ürün ağacına bağlı olarak, yayınlanan üretim emrinin iş emirlerinin bir bölümü tamamlandıktan sonra, araya unutulan yeni bir operasyonun eklenmesine, bir operasyonun fason operasyon haline getirilmesine, birden fazla operasyonun gruplanıp tek bir operasyona dönüştürülmesine, bir operasyonun çok sayıda alt operasyonlara dönüştürülmesine, vardiya sonunda, sıfır adetli iş emrinin kapatılmasına, bozulan parçalar için kısmi ek üretim emri verilmesine, çok sıcak bakmazlar. Çünkü stoğa üretim tarzında, ürün ağacı bellidir, operasyonlar bellidir ve üretim ortamında sırasıyla neler yapılacağı bellidir. ETO ve proje bazlı özel üretim ortamlarında, bu esneklikler kaçınılmazdır. Örneğin önceki iş emirleri kapatılmış bir parçanın, gireceği operasyonun, ürün ağacına eklenmesi unutulmuşsa, kapatılmış iş emirlerini iptal et, üretim emrini bekleyene çek, operasyonu ekle, üretim emrini tekrar yayınla ve tamamlanmış işlerin emirlerini yeniden kapat ve nihayet unutulan operasyona başla diyemezsiniz. Aynı şekilde, örneğin, uygunsuzluk verilmiş 2 adet parçanın ek üretiminde, parçanın rotasında yer alan tüm operasyonlar için iş emirleri yaratamazsınız. MRP odaklı sistemlerin yaptığı gibi tamamına iş emirleri yaratırsanız, sistemde kaydi olarak fazla parçalar oluşacaktır.
Sorulması gereken sorular:
• Önceki iş emirleri kapatılmış bir üretim emrinde araya yeni bir operasyon ekleyebilir miyim?
• Üretim anında, operasyonları tek bir operasyona dönüştürebiliyor muyum?
• Üretim anında, bir operasyonu, birden fazla operasyonlar zincirine dönüştürebiliyor muyum?
• Farklı müşteri projelerinin, ürün ağaçlarının, ortak parçasına ait üretim emirlerini birleştirebilir miyim?
• ERP sistemi ürün ve alt parçalar bazında ürün fazlası disiplinine sahip mi? Ürün fazlalarını yeni sipariş ve üretim emirlerinde dikkate alıyor mu?
• Vardiya bitiminde, büyük bir parçanın, operasyonu tamamlanmadığı halde, sıfır adetli kapatma yapabilir miyim? Kapatamıyorsam, bu operasyonda ilgili vardiyada görev almış olan operatörlerin maliyetlerini üretim maliyetlerine nasıl dahil ediyorum ve ilgili operasyonun yüzde kaçının tamamlandığını nasıl bilebilirim?
• Aparat ve numune üretimleri takip edebilir miyim? Maliyetlerini ilgili projeye nasıl yansıtabilirim?
• Bir operasyondan çıkacak parçaların tamamı üretildikten sonra, bir sonraki operasyon başlatılabilsin veya her bir parça veya belli adetlerde parçalar, tamamlandıkça sonraki operasyona geçilebilsin diyebilir miyim?
• Üretim birimleri ve operasyonlar arasında yarımamül teslimlerini ERP sisteminde disipline edebilir miyim? Kayıp parçanın hangi birimde kim tarafından kaybedildiğini sorgulayabilir miyim?

Kalite Kontrol Süreçleri ve Performans Analizleri
Üretim sahasında yüksek maliyetli hammaddeden elde edilen adetli parçaların ve ekipmanların, üretim hatası nedeniyle içeride veya müşteride reddedilmesi, projenin öngörülen maliyetlerinde büyük sapmalara neden olabilir ve hatta büyük imaj kaybı ile sonraki projelerin alınmasına engel olabilir. Kalite kontrol disiplinlerinin, üretim süreçlerinde temel belirleyici faktör olması, bu nedenle çok önemlidir. MRP bazlı stoğa üretim odaklı yaygın ERP sistemleri, büyük ve özel ekipmanların karmaşık üretim zorluklarına göre tasarlanmadıklarından, üretim süreçleri ile kalite süreçlerini, beklenen derinlikte ele alamamaktadırlar. Örneğin, on adet üretilecek bir parçanın ikinci operasyonundan çıkan, ilk parçaya, kalite kontrol elemanı tarafından, ilk parça onayı verilmeden, operatörlerin ikinci parçayı işlemeye başlayamaması gerekir. Bu adımda yaşanacak bir ihmal, bir parça yerine, on parçanın hurdaya çıkmasına neden olabilir ve bu da proje bazında büyük bir maliyet anlamına gelebilir. Operatörlerin ilgili iş emirlerini başlatabilmeleri, hangi adetlerde kapatma yapabilecekleri, kalite kontrol elemanının onaylarına bağlı kontrol edilebilmelidir. Örneğin ilk parça onayı verilmeyen bir operasyonda, operatör, 2 adet yaptım diyerek iş emrinde kısmi kapatma yapamamalıdır.
Sorulması gereken sorular:
• Dilediğim operasyonlarda, ilk parça onayını zorunlu kılabilir miyim? İlk parça onayı verilmemiş parçaların, ERP sisteminde ve üretim sahasında, ilerlemesini engelleyebilir miyim?
• Bir parçanın, her bir operasyonda hangi ölçüm kalemlerinin kontrol edileceğini belirleyebilir miyim?
• Ölçüm kalemlerinin, ölçülen değerlerinin belirlenen toleransların dışında olması durumunda, ERP sisteminde, ilgili parça için uygunsuzluk belgesi otomatik olarak düzenleniyor mu?
• Uygunsuzluk belgesi, hurda, onarım, önleyici faaliyet kararlarına göre, ilgili birimleri bilgilendirip, onarım yapılmasını veya ek üretim emri verilmesini tetikliyor mu?
• Tüm üretim birimleri, kişiler, projeler bazında kalite kontrol verilerine dayanarak, hata ve performans analizleri yapabilir miyim?

Fason Üretim Dinamiklerinde Özel Üretim Odağı
MRP bazlı stoğa üretim sistemleri fason üreticilerde bir tek operasyon yapıldığını kabul ederken, karmaşık ekipman üreticisi ETO firmalarının bir bölümünde, yakın planda çalışılan fason firmaya yaptırılan, zincirleme operasyonların izlenebilmesine ihtiyaç vardır. Fason üreticiye ilgili malzemelerin sevk edilmesi, bu malzemelerin stoklarının takip edilebilmesi, üretilen yarı mamüllerin kabulünde Giriş Kalite Kontrol bölümünün yapması gerekenler, tüketilen malzemelerin sarfiyatı, üreticiden gelen faturanın ilgili yarımamülün maliyetine yansıtılması, ETO firmaları için daha önemlidir. Bir fason üreticiden diğer bir fason üreticiye yarımamül nakillerinin takip edilebilmesi ve aynı fason üreticiye verilmiş birden fazla farklı siparişlere ilişkin malzeme nakillerinin, yarı mamül ve fatura kabullerinin takiplerinin paralel bir sekilde ve doğru yönetilebiliyor olması gerekir.
Sorulması gereken sorular:
• Ürün ağacının rotasında, fason üreticide gerçekleştirilen birden fazla operasyon belirleyebilir miyim?
• Bir fason üreticiden çıkan yarımamülü direkt olarak bir başka fason üreticiye yollayabilir miyim?
• Üretim akışında, firma içi operasyonu fason operasyona, bir fason operasyonu firma içi operasyona dönüştürebilir miyim?
• Alt üreticinin üretimin bir bölümünü, kendisine ait malzemeler ile, bir bölümünü ise yollanacak malzemeler ile yapması durumunda, ERP sistemi nasıl bir fatura kabul etmektedir ve teslim alınan yarımamülün gerçek maliyetini nasıl oluşturmaktadır?
• Aynı fasoncuya iletilen birden fazla farklı yarımamülleri, tükettiği hammaddelerle birlikte takip edebilir miyim?
• Fason üreticimin tesisinde üretilmiş yarımamül miktarlarımı ve mevcut hammadde ve yardımcı malzeme miktarlarımı izleyebilir miyim?

Ekipmandan Tedarikçiye Kadar İzlenebilirlik
Müşteri ortamına kurulumu yapılan büyük bir ekipmanın kullanımı esnasında, örneğin başlığı kopan bir cıvatanın, üretimde ilgili operasyonda ne zaman kullanıldığı ve kullanılan malzemenin kimden tedarik edildiği bilgisi, ana yüklenici tarafından talep edilebilmektedir. ERP sisteminin ekipman ve parçalarından başlayıp, kurulum, sevkiyat, üretim, stoklama, satınalma zincirinde, izleme şansı vermelidir.
Sorulması gereken sorular:
• Ekipmanda kullanılan bir hammaddenin ve yardımcı malzemelerin, hangi tedarikçiden temin edildiği ve hangi kalite özelliklerine sahip olduğu bilgilerini elde edebiliyor muyum?
Gerçek Proje Maliyeti
MRP temelli yaygın ERP sistemlerinin çoğu standart maliyetlendirme yöntemlerine göre tasarlanmışlardır. Siparişe üretim ve siparişe mühendislik ile üretimin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için, gerçek maliyetlendirme yeteneklerini eklemeye çalışmışlardır. Maalesef, bir çok yaygın ERP sisteminde maliyetlendirme, yanlış temellere dayanmaktadır:

• Bir hammadde için, detaylı ürün ağacı ve rota tanımlanarak standart maliyet belirlenir ve standart hammadde maliyeti, işçilik ve yönetim maliyetleri toplanır.
• Stok standart maliyet üzerinden değerlenir.
• Hesaplanan üretim maliyeti ile standart maliyet arasındaki sapmalara göre performans ölçülür.
ETO ve proje bazlı firmaların dünyasında, performansı izleyebilmek çok kritiktir fakat, performans ölçümü, standart maliyete göre değil, fiyat tahminine göre yapılır. Tüm proje boyunca, tahmin, planlanan maliyet, gerçek maliyet ve tamamlama maliyetini gösterebilmek çok önemlidir.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, ilk planlanan maliyet ve gerçek maliyeti birlikte gösterebiliyor mu?
• ERP sistemi doğru gerçek maliyeti yansıtıyor mu?

Proje Adımlarında Faturalama
ETO firmaları, haftalar, aylar ve hatta yıllar süren projelere sahipler. Bu ortamda nakit akışı çok kritiktir. Müşterilere uzlaşılan proje adımlarında, tamamlanan ve onaylanan çalışmalar için fatura kesilmesi yaygın bir pratiktir. Bu pratiğe, karmaşık ve uzun projelerde düzenli bir nakit akışını garantileyen, hakediş usulü faturalama denir. Geleneksel üretim sistemleri, hakediş usulü faturalamada zorluk yaşarlar çünkü son teslim ile birlikte, işin kapanması sonrasında faturalamaya göre tasarlanmışlardır. Buna ilaveten, bir çok sistem bir adetlik ürün için birden fazla fatura düzenlemeye de uygun değildirler.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, belirli proje adımlarının tamamlanmasına istinaden veya projenin tamamlanma yüzdesi oranında, hakediş usulü faturalama yapmanıza izin veriyor mu?
• ERP sistemi belirlenen proje adımlarında veya projenin belirlenen yüzdesinin tamamlanmasında, otomatik olarak fatura düzenliyor mu?

Saha Kurulum ve Garanti Servisleri
Ürünlerini stoktan sevkiyata veren firmalardan farklı olarak, ETO firmalarında üretimin tamamlanması projenin sonu anlamına gelmez. ETO ve proje bazlı üreticiler, tipik olarak ürettikleri ekipmanları müşteri ortamında kurulumunu yapar, garanti, yerinde bakım ve teknik servis hizmetleri sunarlar. Bu tarz projelerde, belirli bir ekipman parçası bazında garanti ve servis bilgilerinin takibi çok önemlidir. Buna ilave olarak günümüzde birçok firma, yüksek marjlara sahip yedek parçalardan, önemli gelirler elde etmektedirler. Yedek parçaların planlanması ve kontrol edilebilmesi, artık ETO firmalarının iş planlarında önemli bir yer tutmaktadır.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sisteminin odağı, üretim, stoklama, sevkiyat ve lojistik midir yoksa, kurulum, servis ve garanti yönetimi midir?
• ERP sistemi, seri kodlu garanti ve servis tanım kartlarını otomatik yaratıyor mu?
• ERP sistemi, tüm servis maliyetlerini, orijinal projeye bağlayabilmenize izin veriyor mu?
Komple Proje Yönetimi
Tüm projelerin tamamının ne durumda olduklarını doğru bir şekilde görebilmek ETO firmaları için önemlidir. Özellikle, projelerin ilk zaman ve maliyet tahminlere göre gerçek durumlarını görebilmek çok kritiktir. ETO firmaları, aşağıdaki soruları cevaplayabilmeye ihtiyaç duyarlar: “Teslim tarihine uyabilecek miyiz? Bütçenin altında mıyız yoksa aştık mı? Durumu düzeltebilmek için hangi değişiklikleri yapmamız gerekir? Diğer projeler ne şekilde etkilenirler?”.

Büyük ekipman projelerinde yüzlerce parçanın, tasarlanması, ürün ağacının oluşturulması, rotasının belirlenmesi ve aşağıdan yukarıya hiyerarşik bir şekilde üretilmesi ve montajlanması gerekir. Hangi ana parçaların ve alt parçalarının, ne zaman üretileceği, müşteri ile uzlaşılan proje adımlarına bağlıdır. Bu nedenle projede yer alan tüm parçaların, çizimleri ve ürün ağaçları bir hamlede oluşturulamaz. Buna karşın, proje durum raporunda, nihayi ekipmana kadar üretilecek tüm ana ve alt parçaların neler olduğunu ve hangi aşamada olduğunu görebilmek, değişim dinamiklerine uyum sağlayabilmek adına çok önemlidir.
Sorulması gereken sorular:
• ERP sistemi, ilgili tüm parçaların çizilmediği ve ürün ağaçlarının oluşturulmadığı halde, tüm projede yer alan tüm parçaların hiyerarşik yapısını, proje adımlarını ve hangi aşamada olduğunu görmenize, yardımcı oluyor mu?
• Tasarımlara başlamadan önce, projenin ana rotasını ERP sistemine tanıtabiliyor muyum?
• ERP sistemi, proje planınız ile gerçekleşen proje durum bilgisini karşılaştırmalı olarak raporluyor mu?
• ERP sistemi, proje yöneticisine, devam etmekte olan projenin kalan bölümü için, tamamlama zaman ve maliyet bilgisi girebilmesine izin veriyor mu?
• ERP sistemi, proje bazında elde edilebilecek kar raporu sunuyor mu?

ERP Sisteminin ETO Odağı
Geniş müşteri tabanına sahip birçok yazılım firması, stoğa üretim ve mühendislik merkezli üretim tarzında çok sayıda müşterisi olduğunu iddia eder. Fakat gerçekte ETO hakkında ne kadar tecrübeye sahiptirler? Tüm müşteri tabanlarının yüzde kaçı ETO tarzında üretim yapmaktadır? Birçok ERP firması, tek bir sistemin hem stoğa üretim yapan hem de proje bazlı özel üretim yapan firmaların tamamına uygun olduğunu iddia edip, geniş bir yelpazeye hizmet verirler. Bu yaklaşım, onların yazılımlarını kullanmaya çalışan ETO firmalarına çok büyük zorluklar yaratır. Yazılım firması ERP sisteminde yeni bir iyileştirme yapacağı zaman, bu geliştirmeyi stoğa üretime göre mi yoksa proje bazlı özel üretime göre mi tasarlayacaktır? Eğer stoğa üretim yapan müşterilerinin oranı daha yüksek ise, bu iyileştirmelerin ETO tarzı firmalar için bir değeri olmayacaktır.
Yazılım firmasının, sizin iş yapış tarzınıza odaklanmış ve çoğunlukla sizinle benzer tarzda üretim prosesleri ve problemleri bulunan müşteri tabanına sahip olduğundan emin olmalısınız. Yazılım firmasının danışmanlarının, proses tarzı üretim projeleri yerine, ETO ve proje bazlı özel üretim projelerinde rol almış tecrübeli danışmanlar olduğundan emin olmalısınız.
Sorulması gereken sorular:
• Yazılım firması, hangi endüstrilerde faaliyet gösteriyor? Pazarlama belgeleri genel mi yoksa sizin firmanızın ihtiyaçlarına mı odaklanmış?
• ERP sistemi sizin ihtiyaç duymadığınız opsiyonel modüllere sahip mi?
• Yazılım firması, tüketiciye üretim yapan çok sayıda müşteriye sahip mi?